Bleri Lleshi over de spreuk

april_spreuk

Filosoof, docent en schrijver Bleri Lleshi is een nieuwsgierig mens. Opgegroeid in armoede in Albanië, in een context waar kennis en informatie heel beperkt was, leerde hij al vroeg hoe belangrijk het is vragen te stellen. Nieuwsgierigheid heeft hem vooruit geholpen in het leven, zegt. Het deed hem groeien als mens. Want wie nieuwsgierig is ontdekt meer: over zichzelf, de ander, de wereld.

Ik ben opgegroeid in Albanië toen het nog een dictatuur was. Ik was een goeie leerling. Aan de ingang van de school hing mijn foto bij die van de drie beste leerlingen. De enige opmerking die mijn ouders kregen, was dat ik te veel vragen stelde.
Voor een achtjarige waren dat nochtans heel onschuldige vragen. Waarom leren we geen andere talen? Hoe kleden mensen zich in andere landen? Waarom weten wij zo weinig over andere culturen? Ik was een heel nieuwsgierig kind. Maar in één van de meest geïsoleerde landen ter wereld werd nieuwsgierigheid niet geapprecieerd.

Nieuwsgierigheid is een vorm van verzet. Tegen onwetendheid en onverschilligheid, tegen het onrecht in de wereld. Het helpt om onszelf en de wereld beter te begrijpen, om de ander te zien en te leren kennen. Op die manier is nieuwsgierigheid een voorwaarde voor empathie. Die komt niet zomaar uit de lucht vallen. Als samenleving moeten we empathie voeden, door vragen te stellen, kennis te vergaren. Want als je de realiteit van de ander niet kent, is het veel moeilijker om echte empathie te voelen.

Een remedie tegen angst
Nieuwsgierigheid kan ook een remedie zijn tegen angst. Angst heeft vaak te maken met een gebrek aan kennis of informatie. We zijn bang voor wie en wat we niet kennen. Dat is menselijk. Ik ben opgegroeid in een samenleving waar één taal werd gesproken en enkel Albanese muziek werd gespeeld. De eerste keer dat ik mensen uit andere landen zag, met andere kleuren en gewoontes, wist ik niet hoe daarop te reageren. Ik kende dat niet.

Mijn nieuwsgierigheid heeft die oorspronkelijke angst voor het onbekende weggenomen. Door vragen te stellen - waarom denk ik dit, waarom zie ik dat zo? Wie is die ander, en waarom reageert die op een bepaalde manier? - heb ik mezelf en de wereld leren begrijpen. En dat helpt om er minder bang voor te zijn.

Tijd om te vragen
Kinderen zijn van nature nieuwsgierig. Ik ben gezegend met vier kinderen tussen twee en acht jaar. U mag zelf berekenen hoeveel vragen ik per dag krijg (lacht). Met mijn ervaring vroeger als jongerenwerker en nu als docent, merk ik dat we in het onderwijs nieuwsgierigheid te weinig stimuleren, en ze soms zelfs onderdrukken. Ik ervaar dit nu al bij mijn oudste van acht. Het onderwijssysteem zegt vaak: zo is het. Er is weinig tijd voor vragen. Dat wil niet zeggen dat individuele leerkrachten daar geen ruimte voor willen maken, het systeem zit nu eenmaal zo in elkaar.

Maar het zit ook in de opvoeding. Ik maak er een erezaak van om met mijn kinderen echte ‘quality time’ te hebben. Het gaat er niet om hoeveel tijd je samen bent, maar wat je doet in die tijd. Ben je er echt? Als ik bij mijn kinderen ben en ondertussen op mijn telefoon zit te scrollen, stimuleert hen dat niet om vragen te stellen. En als zich dat een paar keer herhaalt, stoppen ze met vragen stellen.

Een morele waarde
We moeten erover waken dat we als samenleving onze nieuwsgierigheid niet verliezen. Dat is nefast voor de creativiteit. Terwijl we in een wereld die alsmaar complexer wordt creativiteit net nodig hebben om met die complexiteit om te gaan.
Ik neem regelmatig deel aan conferenties. Daar hoor je soms zeggen: we hebben geen nieuwe ideeën meer. Er zijn meer onderzoekers en doctoraatsstudenten dan ooit, maar echt frisse, nieuwe ideeën lijken schaars. Dat heeft te maken met het feit dat we als samenleving onze creativiteit te weinig koesteren.
En dat verarmt ons, sociaal, economisch, cultureel en politiek. Want minder creativiteit betekent ook minder oplossingen, minder ideeën om met de uitdagingen van deze tijd om te gaan.

Nieuwsgierigheid is voor mij een morele waarde. Het nodigt ons uit om verder te kijken dan het eigen gelijk. Het doorbreekt onverschilligheid en verzet zich tegen onwetendheid. Wie nieuwsgierig is, weigert mensen te reduceren tot clichés of vijandbeelden. En dat heeft gevolgen voor bijvoorbeeld het stemgedrag van mensen, wie ze kiezen als politieke leiders. Nieuwsgierigheid vraagt ons om verantwoordelijkheid op te nemen voor de wereld waarin we leven. Het is een engagement.

Elke ouder wil dat zijn kinderen het beter hebben dan zij. Ik bedoel dat niet enkel materialistisch. Natuurlijk moet er een zekere basisveiligheid zijn. Als je in diepe armoede leeft, geraak je er niet met enkel nieuwsgierigheid, laat dat duidelijk zijn.
Maar ik hoop dat mijn kinderen hun nieuwsgierigheid zo lang mogelijk behouden. Omdat die hen kan helpen om te groeien als mens. Zodat zij de wereld mee beter maken, niet alleen voor zichzelf, maar ook voor anderen.

Download hier de maandspreuk →